La correspondéncia deus 5aus,4aus e 3aus dab collegians de Pezenas

Los 5aus, 4aus e 3aus qu'an començat l'an passat un escambi dab collegians de Pezenas qui aprenen l'occitan en option. Lo projècte que s'articula a l'entorn de las palancas entre lo Gascon e lo Lengadocian. Un escambi que devèva aver lòc mes qu'estò anulat pr'mor de las caumas de la Sncf que serà recondusit l'an qui vien.

Remèsa deus premís de Ací Gasconha, lo 25 de junh a Anglet

Après d'avér premiats collegians aus Calams, lo dissabte 25 de junh,d'autes collegians qu'estón premiats au concor Ací Gasconha.

Tom Curmer, 1èr premi Academia 150€

Samuel Desneulin, 1èr premi Vila de Tarnos 100 €

Lea Vergez, 2au premi vila de Tarnos 50 €

 

Que'us felicitam!

Lo lengatge shiulat

Desempuish la rentrada de las vacanças passadas, los 6aus que començèn un cors de lenga shiulada dens l'encastre deu cors d'Occitan.

Felip Biu, especialista d'aquesta lenga que viengó tot dijaus au Collègi per transméter las soas coneishenças aus escolans, hòrts interressats ! Aqueste projècte que serà seguit l'an qui vien en fin d'an.


LOS ESCRIUTS E L'AIGA

L’aiga qu’ei un deus quate elements mitics classics dab lo huec, la tèrra e l’aire. De la mitologia greco-latina dinc a las religions de uei, l’aiga que’s presenta devath aspectes divers :

*destructora : Que l’arretrobam responsable de la fin deu monde o de delugis punitius que sia hens las religions monoteistas mes tanben en l’Antiquitat com en lo conte babilonian de Gilgamesh e hens las representacions aztècas

*purificatora la facultat de l’aiga a desfaçar lo pipautèr que mia l’òmi a l’utilizar tà ritis de purificacion entà lavar lo credent de las solhaduras moraus, deus pecats, simbeulizant alavetz l’arrenavida per ua vita mei bona (lo batiau deus crestians, los banhs en lo Gange ...).

*hons de vita, guaridora e protectora , L’aiga qu’ei un element vitau per l’òmi pr’amor d’estar la bevuda per excelença. Qu’ei tanben associada a la facultat de guarir desempuish los cultes neolitics de las hons sacradas dinc aus pelegrinatges de Lordes).

 

En poesia : los dias que colan e l’arriu que pòt estar ua representacion deu temps qui passa. L’oposicion enter las caras diferentas de l’aiga qu’ei illustrada tanben a còps : que parlan d’un un charmant maishantèr o de la vita, com ac avèm vist, mes tanben de la mort dab la negada. Aqueras contradiccions que mian a véder l’aiga com enganiva : qu’atira mes que pòt tuar. Contes, legendas e poesias tractan a còps de las estenudas d’aiga com d’un país on viven hadas e autas creaturas tarriblas, qui an, eras tanben, caras diferentas (maishantas o bonas) (Tau l’angeleta deu conte, la hada de la gauba, lo drac provençau de Mistral hens lo poema deu Ròse ...).

 

Vocabulari : Gramós, clara, tota blua, pregond, tota blanca,  raujosa, que devara, que brivelha, que s’estanga, que borreish, que s’arronça, que’s peleja, que passa lis, que leca, que trebuca, que flicoteja,  los gorgs, aigueta, esmaròcs, ròcs, arremolins, los plecs, l’arriba, lo cristau, l’arriu, lo briu,  

2°) Vocabulari: Lo gave, lo branc o lo braç, lo canau, la saliga, lo briu, inodòra, incolòra, doça, salada, transparenta, mirgalhada, escuranhosa, fresca, hreda, cauta, borrienta, tèba, bevedèra, briventa, calma, amatigada, raujosa, hangassuda, riu, arriu, fluvi, mar, Mar Grana, lac, lagòt, gauba, estanc, estanh, maresc, palud, lamon, gravèr, clòt, pesquèr, bacin, ola, grava, glarèr, sablar, barta, briu, andada, grama, flicoteish, borbolh, armolh, arremolin, marmolh, marmus, chebit, gorgolh, aigadas, brivei, brivejòt, mareja, esmaròc, hontan, bocau, riba, arribèra, hons, susfaça, gorg, gorga, chorrèra, isla, hont, chona, chorrada, arrebòt, calhabet, baura, borir, vapor,

Comparar lo vocabulari utilizat hens las poesias e lo notat aci.

Expressions: tarrible vesin que lo gave /Non trobaré pas pèiras au gave /molin suu gave e procés a Pau, tà mau dromir açò que cau / Cadun que vira l’aiga tau son molin / Qu’a lo molin engorgat / Lo molin d’escota-ploja / Shiula molièr, l’aigada qu’arriba / Bracejar com un molin de vent / Que t’a gahat un briu colerós ! / Aqueth gojat que t’a un briu ! / Anar de briu / Tot que l’arriba de briu /

Toponimia: arriu-màger, arriu-major, arriu-merdèr, arriu-ner, arriu-peirós, arriu-sec, arriu-tòrt, l’arriu-cau (pregond), arriu-gran,

Patronimia: Larribèra, arribèra,(arribèra) larribèth,(l’arriu bèth) Larricq (arric), Larriulet, arriulon, Arricau, Darrigrand, moliar (lo molin e las tèrras) molier,


Poesias

T'on vas...

 

 

Lo men païs qu'ei com una isla Quate maisons devath lo cèu Hilh deu gave e de la saliga Que soi marin shens nat bateu.

T'on vas; Tu qui non pòden maserar,

T'on vas...?

 

E qu'ei aquiu la mia escòla Qu'i èi aprés a tot jamèi La libertat e la bracòna D'aqueth rejaume soi lo rèi. E en espiant colar l'aigueta Qui se m'emporta lo vagar N'ei pas de pena, ma Janeta, Si n'ei l'enveja de plorar. Puish quan sia lo darrèr viatge No'm tirarèi pas lo bonet

Portatz-me donc auprès deu gave Qui n'estó pas jamèi vailet.

Que me'n tornarèi tà la tèrra Qu'i èm tots a egalitat E donc amics tà la hartèra Un darrèr còp que cantaratz.

T'on vas, Tu qui non poden maserar T'on vas...

Frederic Mistrau (1830-1914) qu’ei un escrivan provençau, qui avó lo prèmi nobel de literatura dab la soa òbra Mireia un long poèma en vers qui estó arrevirat en un quinzenat de lengas e un deus co-fondators deu Felibritge. Aqueth tròç Lo Drac qu’ei tirat d’un aute poèma en vers lo Poèma dau Ròse. Qu’ei lo raconte de l’encontre deu Prince d’Aurenja e d’ua gojata : l’Anglòra suu batèu de Mèste Apian qui baisha e puja sus lo Ròse dinc a la hera de Beucaire. Mes ua catastròfa que va engolir en tornar lo prince, la gojata e la fortuna deu Mèste Apian.

 

 

LO DRAC

Lo poèma dau Ròse (cant 6au-L)

 

Òh ! Lis atiraments de l’aiga blosa,

Quan lo sang nòu espila dins li venas !

L’aiga que ritz e cascalha ajoguida

Entre Li codelets, emé li sòfias

Qu’arrapan en sautant li damisèlas

E li moissaus di vèrdi bordigalhas !

L’aiga polida e crudèla e felona

Qu’embelina e pivèla l’innocéncia

En iè fasent lusir li tremolinas

De son mirau ! -Ninèia, a la vilhada

La maire de vòuta en vòuta,

A sis enfants, a l’Anglòra- Ninèia !

Vers li blavors de l’aiga pausadissa

Ò lis afrós qui remolinan encre,

D’anar jamèi gafar non vos avengue !

L’ai totjorn ausit dire : sota Ròse

(Ai ! bèus minhòts se lo pè vos mancava !)

En de fonsors que son desconeigudas,

Iè trèva despuèi que lo monde es monde,

Un fantastic nomat lo Drac. Supèrbe,

Anguielat com un lampre, se bidòrsa

Dins l’embut di revòus monte blanqueja,

Emé si dos uelhs glas que vos trafuran.

A lo peu long, verdau, flus coma d’auga

Que flòta sus sa tèsta au brand de l’onda.

A lis dets, lis artèus, per ausir dire,

Telats come un flamens de la Camarga

E doas alas e pèis darrièr l’esquina

Claretas come dentelas bluias.

Lis uelhs a mitat claus, nus come un vèrme,

N’i a que l’an agut vist, au fons d’un tomple,

Estaloirat au solèu subre l’arena,

Pipant come un lusèrt la sorelhada,

La tèsta revessada sus lo coide.

Barutlant sota l’aiga emé la luna,

N’i a qui l’an entrevist, dintre li lònas,

Averar d’escondons li flors de glauja

O de l’èrba-d’unfèrn. Mai puèi lo pire,

Chats ! escotatz aquesta ....

 

Frederic Mistrau

 

 

LA TRUEITA

(tròc)

Gramós lo gave que devara

E l’aigueta brivelha clara

Suus calhaus pigalhats deu hons.

Qu’ei tota blua aus gorgs pregonds

E sembla qu’un drinòt s’estanga,

Mes que vad, com nèu tota blanca

E borreish, dab grans esmaròcs,

En s’arronçant au miei deus ròcs.

 

Dab eths, raujosa, que’s peleja,

Chiscla a capsús e viroleja,

Puish, s’amatiga e passa lis,

En hant beròis arremolins,

E los plecs van lecar l’arriba

Tota florida e verdoliva

On, devath lo cèu clarejant,

Trebucan en flicotejant.

 

Mes, dab un clac sec de huetada,

La trueita, sageta argentada

Trauca lo cristau de l’arriu

E torna càder au miei deu briu.

Reina e tarribla peadjèra

Que honeish, com l’arrai leugèra,

Sus l’aujamiòt qui s’a causit

E despareish com a lusit.

 

Felix Mascaraux