L'EURÒPA MODÈRNA AU SÈGLES XVIIau e XVIIIau

Aus sègles XVIIau e XVIIIau , Euròpa qu’ei dividida a mantuns nivèus :

* Suu plan politic, qu’ei dividida en mantuns Estats. Los empèris, las monarquias e las principautats que son miats per sobirans qui vòlen impausar l’aubediencia taus lors subjèctes. Quauques Estats que son republicas, miadas per familhas mercadèras de las granas. Deu sègle XVIIau dinc au sègle XVIIIau, Estats com Espanha e sent Empèri que son de mensh en mensh poderós en Euròpa mentre que d’autes e s’ afirmen : Francia, Anglatèrra, Províncias unidas, Prússia, Rússia. La familha Habsbourg que renha suu Sent Empèri Roman Germanic, Austria, Espanha, Bohémia, Hongria, Soïssa e Alsàcia (mercés a Rodólf 1èr, rei deus romans, en 1273). Puish qu’obtiengó los País Baishs, Castilla, Aragon, Bohémia, Hongria.

* Suu plan religiós : la màger part deus Europèus que son crestians e que’s desparteishen entre catolics, protestants e ortodoxes. Los subjèctes que deven aver la medisha religion com lo sobiran. Dinc au regne de Loís lo XIVau, Francia qu’ei ua exepcion : desempuish l’Edicte de Nantes, en 1598, lo rei qui ei catolic, qu’accèpta la preséncia de protestants dens lo reiaume. Pendent lo sègle XVIIau las religions que son l’encausa de guèrras com la de Trenta ans : La Guèrra de Trenta ans qu’ei ua succession de guèrras qui’s debanèn en Euròpa de 1618 a 1648. Los combats que comencèn dens los territòris qui apartienèvan au Sent Emperi. Après los combats que’s debanèn tanben en Francia, País Baishs, Italia deu Nord, Catalonha. A la debuta qu’èra un conflicte religiós puish que vadó ua luta politica entre Francia e la maison d’Austria.

* Euròpa qu’ei tanben dividida suu plan artistic : barròc e classic. L’art barròc que vien de la refòrma catolica. Qu’arrefusa l’austeritat protestanta. Que cèrca a suspréner l’imaginacion deus fidèus. Que s’espandeish en Euròpa, mes en Francia, qu’encontra resisténcias de las màgers. Los artistas que perpausan un estile opausat, aperat art classic, inspirat de l’antiquitat greco-romana e qui agrada hòrt los reis de Francia.

* Aus sègles XVIIau e XVIIIau, en Euròpa, que podem tanben véder diferéncias de las màgers entre las vilas e las campanhas, lo pòble e la borgesia.

La monarquia absoluda en França

A partir de 1661, Loís lo XIVau qu’exèrça personaument lo son poder qui dit tiéner de diu. Que s’entorneja de conselhèrs mes que decideish tot sol. Dens las províncias, los intendents que hèn aplicar las decisions deu rei. Versalhas qu’ei lo simbèu de la monarquia absoluda.

Loís lo XIVau qu’agrandeish lo son territòri mes qu’ac hè sovent dab la guèrra. Que cèrca a enriquir lo son país. Qu’interdit tanben la religion protestanta (revocacion de l’Edicte de Nantes, 1685).

Lo pòble qu’ei dividit en très òrdis : lo clergat, la noblessa, lo tèrç estat. Contrastes entre rics e praubes qu’existeishen. La màger part deus paisans sosmetuts aus senhors que viven dens condicions mauaisidas.

 

Ligam SVT / Istòria : Lois lo XIVau qu’importè la vanilha deu Mexic dinc a l’iscla de la Reunion. Mes n’i avè pas las abelhas de com cau en l’iscla. Que caló alavetz polinizar tots los plants de vanilha a la man.

 

Ligam Espanhòu / Istòria : Pedro Calderon la barea de henao y riano, qu’ei vadut a Madrid lo 17 de Genèr de 1600 e que s’ei mort a Madrid lo 25 de mai de 1681. Qu’ei un autor e un poète dramatic espanhòu. Lo son nom qu’ei conegut pr’amor de la soa grana peça : « La vie est un songe ».